เชียงราย · เศรษฐกิจหมุนเวียน · ลด Hot Spot และ PM2.5
ปลูก เปลี่ยน ปรับ
เพื่อเปลี่ยนเศษข้าวโพดเป็นทรัพยากรใหม่
โครงการการปรับเปลี่ยนวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรเพื่อลดจุดความร้อน (hot spot) และฝุ่นละอองขนาดเล็กจิ๋ว (PM2.5) สู่ห่วงโซ่อุปทานใหม่ในอุตสาหกรรมการผลิตปศุสัตว์
รายละเอียดโครงการ
จากปัญหาการเผาสู่ระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนในพื้นที่สูง
พื้นที่จังหวัดเชียงรายมีพื้นที่ปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ประมาณ 246,169 ไร่ ผลผลิต 172,651 ตัน และเกิดซังกับเปลือกข้าวโพดราว 43,162 ตัน การใช้ประโยชน์เศษวัสดุเหล่านี้จึงเป็นกลไกสำคัญ ในการลดการเผา ลดฝุ่น PM2.5 และสร้างรายได้ใหม่ให้เกษตรกร
01
โมเดลเกษตรทางเลือกเพื่อลดการเผา
ส่งเสริมกาแฟ กล้วย มะขาม และไก่กระดูกดำ เพื่อลดแรงกดดันจากข้าวโพดเชิงเดี่ยว
02
การถ่ายทอดเทคโนโลยีการนำเศษวัสดุเหลือใช้มาสร้างวัสดุปูรองสัตว์
ทดสอบต้นข้าวโพดบดและทำแห้งเป็นวัสดุรองกรงสัตว์ปีก พร้อมคัดสูตรที่ปลอดภัย
03
การถ่ายทอดเทคโนโลยีการเพิ่มโภชนะของเปลือก ซัง และต้นข้าวโพดหลังการเก็บเกี่ยว
ปรับปรุงเปลือก ซัง และต้นข้าวโพดเป็นอาหารหยาบคุณภาพดีสำหรับสัตว์เคี้ยวเอื้อง
04
ส่งเสริมการเปลี่ยนพฤติกรรม "หยุดเผา" วัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร
สื่อสาร สร้างแรงจูงใจ และเชื่อมตลาดเพื่อให้เศษวัสดุเหลือใช้มีมูลค่ามากกว่าการเผา
ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลัก
- เกษตรกรผู้ปลูกข้าวโพด
- ผู้รับซื้อกาแฟ กล้วย และไก่กระดูกดำ
- ฟาร์มสัตว์ปีกและผู้เลี้ยงสัตว์เคี้ยวเอื้อง
- ชุมชนท้องถิ่นและประชาชนที่ได้รับผลกระทบจาก PM2.5
- นักวิจัย หน่วยงานรัฐ องค์กรท้องถิ่น และภาคเอกชน
ข้อมูลกิจกรรม
กิจกรรมโครงการที่เชื่อมพื้นที่ ชุมชน และตลาด
รายงานวิจัยแบ่งการดำเนินงานเป็น 4 กิจกรรมหลัก เชื่อมตั้งแต่การวิเคราะห์ศักยภาพพื้นที่ การฝึกอบรมและถ่ายทอดเทคโนโลยี การทดลองใช้ประโยชน์เศษวัสดุ ไปจนถึงการส่งเสริมพฤติกรรมหยุดเผา และการเชื่อมต่อภาคีเพื่อขยายผลจังหวัดเชียงรายปลอดฝุ่น
_250718_1.jpg)
กิจกรรมที่ 1
โมเดลเกษตรทางเลือกเพื่อลดการเผา
วิเคราะห์ศักยภาพพื้นที่ ฝึกอบรม เสริมทักษะ สาธิตแปลงนำร่อง และเชื่อมโยงตลาด เพื่อสร้างทางเลือกแทนการพึ่งพาข้าวโพดเชิงเดี่ยว
- ปลูกกาแฟ กล้วย มะขาม และเลี้ยงไก่กระดูกดำ
- ลดพื้นที่ปลูกพืชที่มีเศษเหลือจำนวนมาก
- เกษตรกรปรับเปลี่ยนวิถีเกษตรทางเลือกใหม่ 100 ราย
กิจกรรมที่ 2
การถ่ายทอดเทคโนโลยีการนำเศษวัสดุเหลือใช้มาสร้างวัสดุปูรองสัตว์
ทดสอบต้นข้าวโพดบดและทำแห้งเป็นวัสดุรองกรงสัตว์ปีก โดยพิจารณาขนาดอนุภาค กลิ่น ความชื้น เชื้อรา และความปลอดภัยทางจุลินทรีย์
- ทดสอบวัสดุรองกรง 27 สูตร
- ทุกสูตรไม่พบ E.coli และ Salmonella
- คัดสูตรที่เหมาะสมก่อนขยายผลเชิงพาณิชย์
กิจกรรมที่ 3
การถ่ายทอดเทคโนโลยีการเพิ่มโภชนะของเปลือก ซัง และต้นข้าวโพดหลังการเก็บเกี่ยว
ถ่ายทอดการปรับปรุงเศษข้าวโพดเป็นอาหารหยาบคุณภาพดี พร้อมสร้างแรงจูงใจให้เกษตรกรเห็นผลตอบแทนจากการขายหรือใช้ประโยชน์วัสดุเหลือใช้แทนการเผา
- แปรรูปเศษเหลือเป็นอาหารหยาบคุณภาพดี
- เกิดผลิตภัณฑ์จากเศษวัสดุเหลือใช้ 2 ชนิด
- รายได้เกษตรกรเพิ่มเฉลี่ย 4,000 บาทต่อครัวเรือนต่อปี
กิจกรรมที่ 4
ส่งเสริมการเปลี่ยนพฤติกรรม "หยุดเผา" วัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร
สื่อสารให้เกษตรกรเห็นผลกระทบจากการเผาต่อสิ่งแวดล้อม สุขภาพ และเศรษฐกิจครัวเรือน พร้อมใช้แนวทางสื่อสารแบบองค์รวมและแนวคิด “ปลูก เปลี่ยน ปรับ” เพื่อเปลี่ยนเศษวัสดุเหลือใช้ให้เป็นทรัพยากรที่หมุนเวียนเข้าสู่ระบบปศุสัตว์
- ให้ความรู้วิธีแปรรูป สนับสนุนเครื่องมือ เทคโนโลยี และแรงจูงใจเชิงนโยบาย
- ชี้ช่องรวยด้วยการสร้างมูลค่าจากเปลือก ซัง และต้นข้าวโพดแทนการเผา
- หมุนเวียนวัสดุเหลือใช้สู่ระบบปศุสัตว์ เพื่อลดจุดความร้อน คืนอากาศบริสุทธิ์ และสร้างความมั่งคั่งที่ยั่งยืน
พื้นที่เผาลดลง 24,711 ไร่
Hot Spot ลดลง 86.4%
วัน PM2.5 เกินมาตรฐานลดลง 48.4%
พื้นที่พืชทดแทนเพิ่ม 1,380-1,400 ไร่
รายได้เพิ่ม 4,000 บาท/ครัวเรือน/ปี
ภาพประกอบโครงการ
พื้นที่จังหวัดเชียงราย
โครงการดังกล่าวขับเคลื่อนภายใต้ความร่วมมือเชิงบูรณาการระหว่างหน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และชุมชนในพื้นที่จังหวัดเชียงราย โดยมีการดำเนินงานอย่างเป็นระบบตั้งแต่การวิเคราะห์ศักยภาพของพื้นที่ การถ่ายทอดเทคโนโลยีเพื่อเพิ่มมูลค่าวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร การทดลองประยุกต์ใช้เศษวัสดุในแปลงเกษตรและระบบโรงเรือนสัตว์ ตลอดจนการประเมินผลลัพธ์และการขยายผลสู่ระดับชุมชน นอกจากนี้ โครงการยังส่งเสริมรูปแบบเกษตรทางเลือก การพัฒนาวัสดุรองสัตว์ การเลี้ยงไก่กระดูกดำเชิงเศรษฐกิจ เพื่อกำหนดทิศทางการพัฒนาจังหวัดเชียงรายสู่เป้าหมายการเป็นพื้นที่ปลอดฝุ่น PM2.5 อย่างยั่งยืน
ถ่ายทอดแนวคิดลดพื้นที่เผา เปลี่ยนเศษวัสดุเหลือใช้ให้มีมูลค่า และปรับระบบการผลิตให้เชื่อมกับตลาดปศุสัตว์
ข้อมูลพื้นที่และภาคี
ประสานสำนักงานเกษตร สภาเกษตรกร องค์กรท้องถิ่น และเกษตรกร เพื่อระบุพื้นที่ข้าวโพดและปัญหาเศษวัสดุเหลือใช้
ทดลองและถ่ายทอด
ทดสอบวัสดุรองสัตว์ อาหารหยาบ พืชทางเลือก และการเลี้ยงไก่กระดูกดำ พร้อมถ่ายทอดองค์ความรู้ให้ชุมชน
ประเมินผลและขยายภาพอนาคต
ติดตามผลด้านสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ สังคม และใช้เวที Foresight วางแผนจัดการ PM2.5 ระยะ 5 ปี
ประสานงานภาคีและวิเคราะห์ศักยภาพพื้นที่
แปลงเกษตรทางเลือก วัสดุเหลือใช้ และการถ่ายทอดเทคโนโลยี
Foresight เชียงรายปลอดฝุ่นและการขยายผลชุมชน
Dashboard SROI
ผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน
ติดตามมูลค่าผลกระทบจากการลดการเผา การแปรรูปวัสดุเหลือใช้ และการเชื่อมต่อห่วงโซ่อุปทานปศุสัตว์
อัตราคิดลด
5%
Strategic Fund
หมายเหตุ:
เอกสารรายงานระบุต้นทุนโครงการ 7,500,000 บาท ระยะเวลาดำเนินงาน 26 พฤษภาคม 2568 ถึง
25 พฤษภาคม 2569 และใช้กรอบ SROI แยกตามกิจกรรม โดย Dashboard แสดงมูลค่าปัจจุบันรวมประมาณ 20.07 ล้านบาท
และ SROI Ratio 3.42 เท่า